Σε ένα Μουντιάλ όπου ένα μικρό νησί της Καραϊβικής, το Κουρασάο, βρέθηκε για πρώτη φορά απέναντι στις παραδοσιακές δυνάμεις του παγκόσμιου ποδοσφαίρου και κατάφερε να σκοράρει, καθιστώντας τους παίκτες ήρωες στη χώρα τους, ίσως αξίζει να θυμηθούμε ότι η μεγαλύτερη δύναμη της μπάλας δεν είναι πάντα να κρίνει νικητές.
Είναι να ανοίγει χώρους εκεί όπου μέχρι χθες δεν υπήρχαν. Και για ακόμα μια φορά να ανοίξει η συζήτηση για τον αθλητισμό που έχει τη δύναμη να ενώνει και να αφήνει απ’ έξω στερεότυπα, φανατισμό και μισαλλοδοξία. Στην κακή του εκδοχή, βέβαια, μπορεί να δημιουργεί νέα μέτωπα και συρράξεις μεταξύ των ανθρώπων, να διαιωνίζει στερεότυπα και να πυροδοτεί εντάσεις.
Η τεράστια επίδραση του ποδοσφαίρου σε οικουμενικό επίπεδο είναι διαπιστωμένο γεγονός. Το επόμενο βήμα είναι πώς ένα τόσο δυνατό επιδραστικό εργαλείο θα μπορεί να αξιοποιηθεί, για να φέρνει θετικές αλλαγές, αντίστοιχες με το εύρος της δύναμής του. Και η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν ήδη αρκετά ενθαρρυντικά παραδείγματα…
Από τον μεγαλύτερο προσφυγικό καταυλισμό του κόσμου, στην μεγαλύτερη ποδοσφαιρική διοργάνωση
«Φιλοδοξία μου είναι να αγωνιστώ στο Παγκόσμιο Κύπελλο Γυναικών της FIFA!». Τα λόγια αυτά μπορεί να είναι αναμενόμενο όνειρο για ένα κορίτσι που παίζει μπάλα σε κάποιο από τα φροντισμένα γήπεδα του «ανεπτυγμένου» κόσμου. Όταν, όμως, λέγεται από ένα κορίτσι που ζει τα τελευταία 7 χρόνια της ζωής του σε συνθήκες εκτοπισμού και διαμένει στον μεγαλύτερο προσφυγικό καταυλισμό του κόσμου, στο Cox’s Bazar του Μπανγκλαντές, τότε είναι μια δήλωση που κουβαλά μέσα της την ελπίδα, την ενδυνάμωση, αλλά και τη συμπερίληψη.
Η καθημερινότητα είναι ένα διαρκές μέτωπο για τους Ροχίνγκια, που έχουν εκτοπιστεί από τη Μιανμάρ πάνω από 9 χρόνια, ζώντας σε συνθήκες προσφυγιάς. Για τις γυναίκες και τα κορίτσια είναι ακόμα πιο δύσκολο. Ζουν με τον κίνδυνο της κακοποίησης, με περιορισμένη ελευθερία και ελάχιστο περιθώριο να ακούγεται η φωνή τους. Τα νέα παιδιά ζουν χωρίς προοπτική, χωρίς μέλλον, χωρίς όνειρα. Και όσο παράξενο και αν ακούγεται, ένας αγώνας ποδοσφαίρου μπορεί να έρθει ως μια απάντηση σε όλα αυτά…
Η Jahida Sultana Salma, υπεύθυνη στο κοινοτικό κέντρο του προσφυγικού καταυλισμού της ActionAid στο Cox’s Bazar, μοιράστηκε την εμπειρία της: «Στην αρχή, όταν μου είπαν να οργανώσω τον αγώνα ποδοσφαίρου των κοριτσιών, είχα κάποιους φόβους και ανησυχία εξαιτίας της συντηρητικής νοοτροπίας των ανθρώπων εδώ. Όταν όμως εξελίχθηκε σε επιτυχία, ένιωσα φοβερή χαρά και αυτοπεποίθηση. Ναι, είναι από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα, που θα θυμάμαι σε όλη τη ζωή μου!».
Ένα από τα έφηβα κορίτσια που συμμετείχαν αναφέρει χαρακτηριστικά: «Βλέποντας τα αγόρια να παίζουν ποδόσφαιρο, λαχταρούσα κι εγώ πολύ να παίξω, αλλά η κατάσταση εδώ στον καταυλισμό δεν μας το επέτρεπε. Τώρα είμαι τόσο ενθουσιασμένη που παίζω στους αγώνες και θέλω να συμμετέχω σε ακόμα περισσότερους στο μέλλον».
Μετά από τον πρώτο αγώνα, η συμμετοχή των κοριτσιών έχει αυξηθεί πολύ και έχουν δημιουργηθεί ομάδες κοριτσιών σε 9 προσφυγικές κοινότητες Ροχίνγκια στο Cox’s Bazar. Φυσικά, δεν ήταν τόσο απλή η διαδρομή. Σε κάποιες κοινότητες δεν ήταν εφικτό να δημιουργηθούν ομάδες-ιδίως εξωτερικού χώρου- καθώς οι υπεύθυνοι των κοινοτήτων και οι θρησκευτικοί ηγέτες δεν το ενθάρρυναν. «Η κοινωνία δεν θα το επιτρέψει. Τα κορίτσια θα έρθουν αντιμέτωπα με προκλήσεις στο τέλος», ήταν μερικές από τις δηλώσεις που έπρεπε να ξεπεραστούν.
Σε έναν χώρο γεμάτο περιορισμούς και προκαταλήψεις, σε μια ζωή όπου τα όνειρα σε πάνε μόνο μέχρι την επιβίωση στο τέλος της μέρας, τα κορίτσια τολμούν να ονειρευτούν το αύριο και να δηλώσουν το «παρούσα», παίζοντας μπάλα!
«Πέρα από τα γκολ»-πέρα από τον Κολωνό
Ένα ποδόσφαιρο όπου τα γκολ δεν είναι προτεραιότητα και αυτοσκοπός μπορεί να φαντάζει ένα ποδόσφαιρο χωρίς νόημα. Είναι, εντούτοις, ένα ποδόσφαιρο που αλλάζει τον κόσμο, βάζοντας τη νέα γενιά στη λογική της συμπερίληψης, της ισότητας και της κατάρριψης των στερεοτύπων. Αν αυτό το ποδόσφαιρο δεν είναι σημαντικό, τότε τι;
Το πρόγραμμα Beyond Goals (πέρα από τα γκολ) υλοποιείται στο Κέντρο της ActionAid στην Αθήνα, στην περιοχή του Κολωνού από το 2019. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που αξιοποιεί το ποδόσφαιρο ως ένα ισχυρό εργαλείο ενδυνάμωσης της νεολαίας, με κύριο στόχο την υποστήριξη των εφήβων που ζουν σε ευάλωτες κοινότητες. Από τη γειτονιά του Κολωνού, το πρόγραμμα έχει επεκταθεί και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ουγγαρία, η Ιταλία και η Σερβία.
«H εμπειρία μας μέσα από τα προγράμματά μας επιβεβαίωσε την προσδοκία πως το ποδόσφαιρο μπορεί να αποτελέσει ένα θαυμάσιο εργαλείο συμπερίληψης. Ένα μέσο το οποίο έχει τη δυνατότητα και τη δυναμική να λειτουργήσει συμπληρωματικά σε περίπλοκα θέματα, όπως είναι ο ρατσισμός και η ξενοφοβία. Αξιοποιώντας τη μεθοδολογία football3, οι έφηβοι και οι έφηβες μαθαίνουν να συνδέονται, να δουλεύουν ομαδικά και να διαμορφώνουν την ταυτότητά τους μακριά από εθνοτικά, πολιτιστικά ή πολιτικά στεγανά και υπόβαθρα. Το γήπεδο μεταμορφώνεται σε έναν χώρο εναλλακτικής διάδρασης, έναν χώρο όπου όλους τους χωρά και τους καλωσορίζει. Ανάμεσα στα goalposts, όλα είναι πιθανά και δυνατά να συμβούν», δηλώνει η Ιωάννα Παπαδοπούλου, Υπεύθυνη Προγραμμάτων και Συμπερίληψης στο Κέντρο της ActionAid στην Αθήνα.
Και η αλήθεια είναι ότι βλέπουμε καθημερινά στην πράξη την αλλαγή. Το μαρτυρούν και τα λόγια των παιδιών που παίζουν ένα αλλιώτικο ποδόσφαιρο στην ομάδα της ActionAid:
«Δεν έχει σημασία από πού είσαι, από πού κατάγεσαι… Όλοι είμαστε το ίδιο, αρκεί να μπορούμε να συνεργαζόμαστε και να σεβόμαστε τις διαφορές μας για να έχουμε έναν κόσμο χωρίς bullying».
«Θέλουμε έναν κόσμο ίσο, καλύτερο, δίκαιο…».
«Όπως γράφει και η φανέλα μας: “Για έναν κόσμο πιο δίκαιο!”. Να παίζουμε όλοι μαζί!»
Μέσα σε έναν κόσμο που χωρίζει τους ανθρώπους σε ομάδες, φυλετικές, εθνοτικές, κοινωνικές, το ποδόσφαιρο μπορεί να σπάσει τα στεγανά διδάσκοντας τον αλληλοσεβασμό και τη συμπερίληψη και να σφυρίξει τη λήξη των διαχωρισμών και των διακρίσεων.
Δείτε το κείμενο που δημοσιεύθηκε στο gazzetta.gr εδώ: Όταν με την μπάλα «δεν παίζουμε» μόνο